
Jest czwarty listopada, kiedy to piszę. Trzy dni temu ruszyło nasze wyzwanie pisarskie, a ja pierwszego listopada naprawdę nie miałam pomysłu na powieść. Takiego w ogóle. Miałam w notatniku kilka luźnych scen i plan, żeby je po prostu spisać, bez spiny, a potem zobaczyć, co z tego wyjdzie. Tak samo zaczęłam w 2023 roku i – również dzięki temu, że zrobiłam plan z Save the Cat – powstała z tego cała powieść.
Tym razem zadziała się jednak pisarska magia. Dziś mam pomysł, piszę codziennie (niedużo, ale piszę) i właśnie zbliżam się do momentu, w którym bez mapy po prostu się zgubię. Dlatego ten tekst jest o mapie: o metodzie Save the Cat, o tym, jak ją po swojemu przerobiłam, i o tym, jak wypełnić moje fiszki „Uratuj alpakę z Amelią”, które przygotowałam dla Ciebie.
Skąd w ogóle pomysł, żeby pisać w listopadzie, i na czym polega nasze wyzwanie, opisałam w osobnym wpisie: Listopad przy klawiaturze, czyli wyzwanie pisarskie po NaNoWriMo. Tutaj zaczynamy od miejsca, w którym ja jestem teraz.
Szuflada pełna tekstów, czyli dlaczego piszę nową powieść
Powieść, którą zaczęłam w 2023 roku, jest skończona. Pisałam ją około półtora roku i drugie tyle poprawiałam. Wysłałam propozycje wydawnicze i dostałam nawet odpowiedź, tylko że wydanie wymagałoby zmiany tej książki: miała być krótsza i mocniej osadzona w jednym gatunku. Nie chciałam się na to zgodzić.
Stwierdziłam, że skoro redaktor dał konkretne uwagi, to ja po prostu napiszę nową biorąc je pod rozwagę. A tamta poczeka w szufladzie, kiedyś przyjdzie na nią czas. Jestem pisarką, która ma szufladę pomysłów i szufladę tekstów do stworzenia. Trzeba pisać dalej. I tu wyzwanie wjechało na białym koniu, dokładnie tak jak trzy lata temu.
Pomysł, który wrócił jak bumerang
Grom z jasnego nieba: wrócił do mnie stary pomysł, który kiedyś bardzo chciałam napisać. Miałam z niego spisane dwie sceny i długo nie ruszałam dalej, bo bałam się researchu. Kiedy ten pomysł do mnie przyszedł, umieściłam go w Luizjanie, jakieś sto lat temu. A ja nigdy nie byłam w Luizjanie. Nie byłam nawet w Stanach Zjednoczonych.
Nie lubię pisać o miejscach, których nie znam. Opowiadanie jeszcze napiszę, ale powieść to zupełnie inne tworzywo. Uważam, że najlepiej nam wychodzi, kiedy znamy zapach, smak i wygląd miejsc, o których piszemy. Dlatego Luizjana odpadła. Znam Polskę, więc to będzie Polska.
Zostawał czas akcji. Konwenanse społeczne i klasy są w tej historii ważne, bo to one napędzają fabułę, więc musi się dziać w przeszłości. Doszłam do konsensusu: lata trzydzieste, tuż przed drugą wojną światową, w prawdopodobnie fikcyjnym miejscu. Gdyby to był Szczecin, który znam, musiałyby to być Niemcy, a z tym problem jest podobny jak z Luizjaną. Problemy, problemy, problemy.
Teraz piszę setup, czyli rozstawiam pionki na planszy: kto jest kim, gdzie jesteśmy, jaka jest przeszłość bohaterki i jej status quo. Ten etap pisze mi się dobrze. Tylko że zaraz przyjdzie katalizator, rozwinięcie, konflikt. Mam bezkształtne wyobrażenie tego, co ma się wydarzyć, i wiem, że będzie w tym tajemnica, trochę kryminału, a przede wszystkim romans. Ale to jeszcze nie jest kręgosłup historii. Dlatego równolegle z pisaniem – planuję.
Czym jest Save the Cat?
Save the Cat® to metoda Blake’a Snydera, amerykańskiego scenarzysty. W 2005 roku wydał książkę „Save the Cat!”, a w 2009 roku zmarł, więc niestety nie zdążył się nawet nacieszyć sukcesem swojej metody (i obejrzeć wszystkich Avengersów). My cieszymy się nią dzisiaj: korzysta z niej mnóstwo scenarzystów, a kiedy ją poznasz, zobaczysz ją w wielu popularnych filmach. Po polsku książka ukazała się w wydawnictwie W.A.B. jako „Uratuj kotka! Ostatnia książka o pisaniu, jaką przeczytasz”.
Skąd ten kotek? Snyder pisał, że bohater powinien na samym początku zrobić coś, przez co go polubimy, na przykład uratować kotka. Nawet jeśli chwilę wcześniej był niemiły, nawet dla własnej mamy, to skoro uratował kotka, jest w nim coś dobrego. Chcesz śledzić jego losy i kibicujesz mu przez całą historię, także wtedy, gdy robi rzeczy wątpliwe. To schemat, nie przepis. Nie musisz dosłownie ratować kotów (możesz ratować alpaki ;)).
Najważniejsza część metody to tak zwany beat sheet. Ja to nazywam fiszkami. U Snydera jest ich piętnaście i każda odpowiada konkretnemu punktowi na osi czasu historii: obraz otwierający, katalizator, zwrot w środku, moment, w którym wszystko jest stracone (chyba mój ulubiony), aż po obraz zamykający. Każdy taki punkt to określony procent historii, a u Snydera nawet konkretna strona scenariusza.
Pamiętaj tylko, że Snyder pisał o filmach, a pisanie książek jest zgoła inne. W tej kwesti polecam Ci również Jessicę Brody, która na podstawie tej metody napisała „Save the Cat! Writes a Novel”. Po polsku tej książki nie ma, ale Jessica prowadzi bardzo prężne konto na YouTubie i fajny newsletter. Posłuchaj, jak o tym mówi, bo to otwiera w głowie mnóstwo kreatywnych pomysłów.
Dlaczego trzeci akt tak często się psuje – nawet w Save the Cat
Uważam, że akt trzeci, czyli domykanie wątków, to najtrudniejsza część każdej historii, filmowej i książkowej. I najczęściej to on jest zepsuty, przez co nie mamy satysfakcji z całości. W Save the Cat ta część jest dla mnie zbyt ogólna. Lepiej zrozumiałam ją dopiero dzięki podręcznikowi Tomasza Węckiego „Jak napisać powieść?”. Najbardziej pomogło mi jego podejście do tego, jak rozwinąć zakończenie, żeby pięknie zamykało klamrę dla wszystkiego, co było wcześniej.
Dlaczego akt trzeci jest najtrudniejszy? Bo autor często nie wie, co chce przez swoją historię powiedzieć, zwłaszcza na początku. Pomysł i inspiracja zwykle dotyczą obietnicy, czyli tego, co dzieje się w środku, w części „gry i zabawy”, czyli „fun and games”. Jak wymyślasz „Igrzyska śmierci”, to wiesz, że chcesz pokazać igrzyska śmierci. Ale jak to się skończy, musisz potem nieźle przekminić.
Zakończenie nie musi być szczęśliwe ani smutne. Może być otwarte. Musi być jednak porządne, czyli takie, które daje czytelnikowi satysfakcję.
Uratuj alpakę, czyli co zmieniłam w Save the Cat
Swoją wersję nazwałam „Uratuj alpakę”. Kotka uratował już Snyder, a ja mam alpaki. Moje fiszki mają osiemnaście punktów zamiast piętnastu. Oto, co dodałam i dlaczego:
- Olśnienie to osobny punkt tuż po Ciemnej nocy duszy. To jedna myśl, obraz albo zdarzenie, które budzi bohatera z ciemności. Skąd nagle wie, co robić? To fundament całego trzeciego aktu, więc wypisuję je, zanim pójdę dalej.
- Finał w trzech częściach. Najpierw wstęp do finału, czyli mobilizacja: bohater zbiera sojuszników, zasoby i plan. Potem konfrontacja: pokonuje mniejsze przeszkody, pomocników antagonisty i w działaniu obala swoje Kłamstwo, czyli fałszywe przekonanie, w które wierzył na początku. Na końcu kulminacja: ostateczne starcie, w którym zdaje egzamin z tematu historii.
- Wszystko stracone jako seria scen. Bohater rzadko traci wszystko w jednej chwili. Zwykle traci po kawałku, aż do dna.
- Wiele scen w jednym punkcie. U Snydera jest dokładnie określone, który punkt to jedna scena, a które to kilka scen. W powieści praktycznie każda fiszka może mieć moim zdaniem wiele scen, bo to nie scenariusz filmowy.
Plan to punkt odniesienia, nie lista zadań
To musi wybrzmieć: plan jest po to, żeby mieć punkt odniesienia. Słyszę często: „Jak będę pisać według planu, to nie będę kreatywna ani spontaniczna, a co, jeśli coś mi się wymyśli?”. Plan nie jest listą rzeczy do odhaczenia. To lista przystanków. Jak w japońskim metrze: nie znasz krzaczków, ale wiesz, na którym przystanku wysiąść.
Nie chodzi o to, żeby wiernie i precyzyjnie wykonać plan. Chodzi o to, żeby mieć kręgosłup i wiedzieć, co chcesz przez swoją historię powiedzieć. Plan na sto procent się zmieni, zwłaszcza końcówka. Ale bez niego się pogubisz i będziesz zwalać na wenę albo na brak czasu. Z mojego doświadczenia wynika, że kiedy miałam problem z pisaniem, to zawsze dlatego, że nie wiedziałam, co napisać, albo coś mi zgrzytało. Za każdym razem pomagał mi plan albo wyzwanie pisarskie. Do planu się wraca i plan się poprawia.
Jak wypełniać fiszki „Uratuj alpakę z Amelią” xd : instrukcja krok po kroku
Fiszki zrobiłam najpierw dla siebie, bo sama planuję teraz swoją historię. Potem pomyślałam, że super byłoby udostępnić je Tobie. Znajdziesz je tutaj: fiszki „Uratuj alpakę z Amelią” do wypełnienia. Działają w przeglądarce, także na telefonie.
1. Wpisz tytuł roboczy i spójrz na oś czasu
Na górze wpisujesz roboczy tytuł i swoje imię. Pod nimi jest oś z osiemnastoma kropkami: każda to jedna fiszka, ustawiona w miejscu, w którym wypada w historii (w procentach). Kliknięcie kropki przenosi Cię do fiszki. Kolory pokazują akty: pierwszy, drugi przed środkiem, punkt środkowy, drugi po środku i trzeci.
2. Nie musisz iść po kolei
Zacznij od tego, co już wiesz. U mnie to obietnica, czyli fiszka „Fun and Games”. Dobrze jest też od razu wypełnić obraz otwierający i obraz zamykający, bo to lustrzane odbicia: pokazują bohatera przed zmianą i po niej. A zanim zabierzesz się za trzeci akt, wypełnij Olśnienie. Bez niego finał zwykle się sypie.
3. Wypełnij scenę
Każda fiszka ma opis tego, co powinno się w niej wydarzyć, i kartę sceny z polami:
- Wchodzi z emocją / wychodzi z emocją. U Snydera było ważne, że bohater wchodzi do sceny z jedną emocją, a wychodzi z inną. Jeśli wychodzi z tą samą, zastanów się, czy ta scena jest potrzebna.
- Ładunek + albo −. Czy scena kończy się dla bohatera lepiej, czy gorzej, niż się zaczęła. Kiedy spojrzysz potem na kilka scen pod rząd, zobaczysz, czy historia faluje, czy stoi w miejscu. Czy bohater ma ciągle farta, czy tylko kumuluje nieszczęścia. Warto pomyśleć o urozmaiceniu.
- Miejsce, pora dnia, POV i bohaterowie. To nawyk ze scenariuszy: gdzie jesteśmy, kiedy, czyimi oczami patrzymy i kto jest w scenie. To dobry start, kiedy ma się gorszy dzień na pisanie.
- Notatki do sceny. Tu wpisujesz, co się dzieje. Kilka zdań wystarczy.
4. Dodaj moodboard
To mój dodatek od siebie, z pisarskiej społeczności w internecie, która zawsze tak robi. Przyciskiem „+ Zdjęcie” wklejasz adres obrazka, na przykład z Pinteresta (kliknij obrazek prawym przyciskiem i wybierz „Kopiuj adres obrazu”). Przyciskiem „+ Link” dodajesz piosenkę ze Spotify albo z YouTube’a, która kojarzy Ci się z daną sceną. Odtworzysz ją od razu na fiszce.
5. Dodawaj sceny
Jeśli dany punkt historii to u Ciebie kilka scen, kliknij „+ Powiel beat”, a pod spodem pojawi się kolejna karta sceny. Niepotrzebną usuwasz krzyżykiem.
6. Zapisz, pobierz, wczytaj
Wszystko, co wpiszesz, zapisuje się automatycznie, i to tylko w Twojej przeglądarce. Ja nie mam do tego dostępu. Zresztą nie potrzebuję Twojej historii, mam wystarczająco swoich. Ale pamiętaj o dwóch rzeczach:
- Po każdej większej sesji planowania kliknij „Pobierz kopię planu”. Dostaniesz plik, który jest tylko Twój. Jeśli wyczyścisz przeglądarkę, plan z niej zniknie, a plik zostanie.
- Na innym komputerze albo telefonie otwórz fiszki i kliknij „Wczytaj plan z pliku”. Wszystko wyświetli się po Twojemu i możesz zmieniać dalej.
Jeśli lubisz bazgrolić ręcznie (ja czasem też), zapiszesz je jako PDF i wydrukuj.
Planujesz czy piszesz z weną?
Jeśli ktoś nie lubi planować, to proszę tego nie robić. Nie musimy mieć tego samego podejścia i nie musimy myśleć tak samo, żeby rozmawiać o pisaniu, a nawet pisać razem w jednej grupie. Ważny jest szacunek.
O tym wszystkim opowiadam też w odcinku „Dziennika debiutantki” na YouTubie: TUTAJ. W kolejnych odcinkach chcę omawiać fiszki po kolei, na przykładach, bo po polsku nie ma tego wiele. Zaczniemy od obrazu otwierającego. Jeśli chcesz pisać z nami w „Listopadzie przy klawiaturze”, znajdziesz mnie na Instagramie jako @ameliakarc.
Do zobaczenia przy klawiaturze!
Najczęstsze pytania
Czy fiszki „Uratuj alpakę” są darmowe?
Tak. Otwierasz je w przeglądarce, bez zakładania konta.
Czy autorka widzi mój plan?
Nie. Plan zapisuje się tylko w Twojej przeglądarce, na Twoim urządzeniu, i nie trafia na żaden serwer. Radzę pobrać swoją pracę przed zamknięciem przeglądarki!
Czym „Uratuj alpakę” różni się od oryginalnego Save the Cat?
Ma osiemnaście punktów zamiast piętnastu: osobne Olśnienie, finał rozbity na trzy części, „Wszystko stracone” jako serię scen i możliwość dodania wielu scen do każdego punktu. Pomagał mi w tym podręcznik Tomasza Węckiego „Jak napisać powieść”, który bardzo polecam.
Źródła i polecane książki
- Blake Snyder, „Uratuj kotka! Ostatnia książka o pisaniu, jaką przeczytasz”, Wydawnictwo W.A.B. (oryg. „Save the Cat!”, 2005).
- Jessica Brody, „Save the Cat! Writes a Novel”, Ten Speed Press, 2018.
- Tomasz Węcki, „Jak napisać powieść?”, Spisek Pisarzy – tutaj ebook
a tutaj audiobook – nowe ulepszone wydanie wkrótce!
Save the Cat® jest zastrzeżonym znakiem towarowym. Fiszki „Uratuj alpakę z Amelią” to moja autorska wariacja inspirowana tą metodą, a nie oficjalny produkt Save the Cat®.
Zobaczmy się na innych platformach!

Prześlij link do tego posta dalej!
Zasubskrybuj mnie na YouTube: Dziennik Debiutantki @ameliakarc
Sprawdź też zaangażowanie na socialach pod tym tematem.
Odwiedź mnie na Instagramie albo na TikToku!
Przeczytaj więcej moich wpisów blogowych tutaj!